Jo vetëm proshuta mund të lidhet me rrezik shëndetësor. Mjeku nutricionist Mauro Minelli paralajmëron: “Ka edhe 4 ushqime të tjera që duhen konsumuar me masë”
Proshuta është rikthyer sërish në qendër të vëmendjes pas vlerësimeve të Agjencisë Ndërkombëtare për Kërkimin mbi Kancerin (IARC), pjesë e Organizatës Botërore të Shëndetësisë, e cila i ka përfshirë mishrat e përpunuar në të njëjtën kategori rreziku kancerogjen (Grupi 1) si duhani.
“Që prej vitit 2015 ekziston ky klasifikim, i cili periodikisht rikthen frikën tek konsumatorët”, shpjegon për Adnkronos që citon noa.al, imunologu klinik Mauro Minelli, pedagog i Ushqyerjes Njerëzore në Universitetin LUM. “Shkenca nuk thotë se një sanduiç me proshutë vret sa një cigare, por se ekziston një siguri shkencore që konsumimi i shpeshtë i këtyre produkteve rrit rrezikun e efekteve patologjike, veçanërisht të kancerit të zorrës së trashë”.
Sipas Minellit, problemi kryesor nuk është rreziku absolut, por shpeshtësia e konsumit. “Nëse sallamet dhe mishrat e përpunuar kalojnë nga një ‘kënaqësi e rastësishme’ në një ushqim të përditshëm, rreziku rritet ndjeshëm”, thekson ai. Proshuta e gatuar trajtohet me salamurë që përmban nitrite (E249, E250), të cilat garantojnë ngjyrën rozë dhe sigurinë higjienike, por janë edhe përgjegjësit kryesorë për formimin e mundshëm të nitrozaminave, substanca potencialisht kancerogjene.
Minelli sqaron se klasifikimi i IARC mat forcën e provave shkencore dhe jo “fuqinë” e kancerogjenit. Një meta-analizë e publikuar në Nature Medicine në vitin 2025 ka konfirmuar se nuk ekziston një nivel konsumi plotësisht pa rrezik. Krahasuar me ata që nuk konsumojnë fare mishra të përpunuar, një konsum ditor prej rreth 50–55 gramësh shoqërohet me rritje mesatare të rrezikut prej 7% për kancerin kolorektal dhe 11% për diabetin e tipit 2. Edhe pse niveli i provave vlerësohet si “i dobët”, për shkak të faktorëve të tjerë të stilit të jetesës, tendenca e të dhënave është e qartë: konsumimi i vazhdueshëm është faktori kryesor i rrezikut.
Katër ushqime të tjera për t’u pasur nën vëzhgim
Përveç proshutës së gatuar, Minelli këshillon kujdes edhe me:
Wurstelat – kërkojnë përdorimin e konservantëve për arsye sigurie ushqimore; rekomandohet konsum i rrallë.
Mishrat në konservë – shpesh kanë përmbajtje të lartë kripe, duke rritur rrezikun për presionin e gjakut.
Salamet industriale – proceset e përshpejtuara të përpunimit rrisin përqendrimin e yndyrave dhe konservantëve.
Bacon dhe ushqimet e tymosura – kombinimi i yndyrës, kripës dhe procesit të tymosjes kërkon moderim dhe përdorim më shumë si shije sesa si burim kryesor proteine.
Si të zvogëlohet rreziku
Sipas mjekut, ekzistojnë mënyra për të balancuar efektet negative:
Konsumimi i ushqimeve të pasura me vitaminë C (limon, speca, rukola, kivi) ndihmon në frenimin e formimit të nitrozaminave.
Fibrat nga drithërat integrale dhe perimet ulin kontaktin e substancave irrituese me zorrën e trashë.
Ushqimet e pasura me kalium (spinaq, banane, patate) ndihmojnë në neutralizimin e efekteve të kripës së tepërt.
“Mesazhi nuk është ndalim absolut, por ndërgjegjësim”, përfundon Minelli. “Ulja e shpeshtësisë, zgjedhja e produkteve me cilësi të lartë dhe kombinimet e zgjuara në pjatë lejojnë menaxhimin e rrezikut pa hequr dorë nga shijet tradicionale”.
